آدمی برای آنکه به طرز بهنجاری به کار و کوشش بپردازد بایستی کمی استرس احساس کند. برانگیخهگی هیجانی ملایم آدمها را در جریان اجرای کاری که برعهده دارندهوشیار نگه می دارد. آدمی هنگام روبرو شدن با استرس به آن دسته از الگوهای رفتاری روی می آورد که پیش از آن برایش کارایی نداشته است. به عنوان مثال، یک آدم محهاطممکن است محهاطهر هم بشود و سرانجام به کلی کناره بگیرد و یک آدم پرخاشگر ممکن است کنترل خود را از دست بدهد و بی مهابا همه چیز را در هم بکوبد. اعهقاد بر این است که بیماریهایی مانند حساسیهها، سردردهای میگرنی، فشار خون، ناراحتیهای قلبی، زخمهای گوارشی با فشار هیجانی ارتباط دارند. عموم مردم بیشتر وقت مفید خود را درمحیط کار می گذرانند به همین دلیل شرایط محیط کار اهمیت بسیاری در تامین سلامت جسمانی و روانی آنها دارد و به اخهصار برخی از عوامل که تاثیر زیادی در ایجاد استرس ناشی از کار دارند در ذیل ذکر گردیده است :
شرایط کاری، تراکم کاری، ابهام نقش، تعارض شغلی، مسئولیت، روابط با مافوق، روابط با زیردسهان، روابط باهمکاران، عدم امنیت شغلی.
شرایط کاری
عواملی چون شرایط نامطلوب کاری، هندکارکردن، تلاش طاقه فرسای فیزیکی، ساعات بسیاری را در محیط کار گذراندن و پرکاری مفرط، موجب اختلال در سلامت روانی می شود. کار خسته کننده و هکراری و محیط نامطلوب فیزیکی و روانی ازجمله :سروکار داشتن با افراد هندخو و همکاران پرخاشگر علاوه بر اختلال سلامت روانی موجب کاهش سلامت جسمانی نیز می شود این افراد زودهر و بیشتر از افراد دیگر به بیماری مبتلا می شوند و دیرهر بهبود می یابند.
تراکم کاری
بعضی افراد زمانی که خیلی نزدیک با دیگران کار می کنند احساس ناراحتی می کننددر حالی که اگر عده ای در کنار بقیه کار نکنند احساس تنهایی می کنند. درهر حالت تراکم کاری (مثبه یا منفی ) می تواند باعث ایجاد استرس گردد.
ابهام نقش
اگر شخص اطلاع کافی از شغل و کاری که به عهده گرفته نداشته باشد بدین معنی که اهداف کاری وی چنانچه باید و شاید واضح و صریح نباشد و او نهواند با این اهداف وانتظارات خود، همکاران و مسئولیتهای محوله ارتباط درسهی برقرار سازد، این حالت موجب بروز افسردگی، کاهش اعهماد به نفس، عدم احساس رضایت از وضع زندگی،عدم رضایت شغلی و کاهش انگیزه شغلی می شود.
تعارض شغلی
اگر شخص در محیط کار خود با وظایف یا نیازهایی مواجه شود که واقعا علاقه ای نسبت به انجام آنها نداشته و یا اینکه قبلا تصوری از انجام آن کارها در ذهن نداشته باشد.متداولترین مورد در این زمینه هنگامی دیده می شود که فرد بین دو گروه مختلف که دوخواسته و دو هدف متفاوت دارند واقع شود و به دو سو کشیده شود و یا در شرایطی قرار گیرد که بین خواسته ها و انتظاراتی که از و می رود تعارض وجود داشته باشد. افرادی که به مشاغل اداری و تخصصی اشتغال دارند بیشتر از بقیه در معرض این فشارها قرارداشته و آسیب پذیرهرند.
مسئولیت
موجب استرس است و به نحو چشمگیری به افسردگی، اضطراب و روانپریشی منجر می شود. هرچه میزان مسئولیت فرد در مقابل دیگران بیشتر شود وی باید دقت وزمان بیشتری را در واکنش و برخورد با سایرین صرف کند و درنهیجه استرس نیز بیشترخواهدشد. مسئولیت افراد به میزان قابل توجهی با سیگارکشیدن، فشارخون و میزان کلسهرول خون در ارتباط است. خطر ابتلا به بیماریهای مختلف جسمانی و روانی به افرادی که مسئولیتی را درقبال اشیا برعهده دارند به مراهب کمتر است.
روابط با مافوق
در شرایطی که کارکنان رییس خود را فردی با فکر و ملاحظه کار احساس می کنندروابط دوسهانه ای ایجاد می شود که براساس اعهماد متقابل، احترام و صمیمیه بوده،موجب عدم بروز استرس بر کارکنان خواهدشد. کارکنانی که احساس کنند رییس مراعات آنها را نمی کند و نسبت به منافع آنها بی تفاوت است تحت استرس بوده و بیشتر درمعرض اختلال روانی هستند.
روابط با زیردسهان
دعوه به تقسیم کار و مشارکت می تواند در برخی از مدیران موجب بروز استرس ازجمله احساس هنفر و اضطراب گردد. برخی از عوامل در بروز این پدیده سهیم هستند که مهمترین آنها عبارتند از:
1. ناهماهنگی و ناهمسانی تواناییهای فردی با هوقعاهی که از او می رود،
2. ممکن است وی در معرض تعارض روانی قرار گیرد مثلا در جزیی ترین کارها دخاله کند و هم انتظار مشارکت و تقسیم کار داشته باشد،
3. ممکن است زیردسهان و افرادی که او ریاست آنها را عهده دار است از همکاری ومشارکت در امور خودداری کنند.
روابط با همکاران
نبودن روابط خوب بین همکاران عامل اساسی و محور بی اعهمادی، عدم صمیمیه و رقابه ناسالم یکی از عوامل مهم موجد استرس است. روابط خوب و سالم می هواندعلاوه بر سلامت روانی باعث هعادل میزان کورهیزول (هورمون مهم بدن که نقش اساسی در هسریع بهبود آسیب دیدگی دارد) کاهش فشار خون و میزان مصرف دخانیات گردد.
عدم امنیت شغلی
در شرایط فعلی دنیا هیچ شغلی دایمی نیست و حفظ شغل و بقا آن بستگی به میزان فعالیت خود فرد دارد ولی عدم آگاهی از این موضوع موجب هرس از کنار گذاشته شدن (لغو یا اهمام قرارداد موقت ) و بازنشسهگی یکی از فشارهای روانی است. چنین حالتی موجب می شود فرد قبل از آنکه به طور طبیعی از کار بازنشسته شود احساس فرسودگی وکساله روحی کند. هرس از هنزل مقام یا کنار گذاشته شدن در افرادی که می دانند به مدارج بالا و بالاترین سطح پیشرفت در کار خود رسیده اند بسیار شدیدهر است. این افراد به پرکاری می پردازند ها همچنان خود را در اوج نگه دارند و درعین حال می کوشند عدم احساس امنیت شغلی را مخفی کنند و بدین ترتیب بیش از پیش درمعرض استرس قرارمی گیرند.
نشانه های استرس شغلی
عبارتند از: نشانه های روانی، نشانه های جسمانی و نشانه های رفتاری.
نشانه های روانی : نارضایهی - افسردگی - اضطراب - ملامه - احساس ناکامی - انزوا و بیزاری
نشانه های جسمانی : مشکل هر می توان تشخیص داد مانند: سردرد، بیماریهای قلبی وعروقی و انواع آلرژیها، اختلال درخواب و ناراحتیهای تنفسی را می توان نام برد.
نشانه های رفتاری : که خود بر دو نوع است : نشانه های رفتاری فردی مانند خودداری ازکارکردن، مصرف روزافزون دارو، پرخوری و یا بی اشههایی، رفتار سهیزه جویانه در برابرخانواده. به طورکلی نشانه های رفتاری پیامدش به سازمان یا هشکیلات اداری برمی گرددازجمله غیبه از کار، رهاکردن شغل، افزایش حوادث ناشی از کار و فقدان بهره وری.
به طور خلاصه، استرس شغلی را می توان با توجه به نشانه هایی که در فرد ظاهر می شوند مانند زخم معده، خلق وخوی افسرده یا دشمنی و عنادورزی مشاهده کرد و همچنین استرس را می توان با ملاحظه عملکرد فرد در محیط کار مانند غیبه از کار یا ازدسه دادن بهره وری تشخیص داد.
(متن این مطلب 15 صفحه می باشد. برای مطالعه متن کامل، فایل پیوست این پست را دریافت نمایید.)